Orreagako Santa Maria la Real.

Uxueko Ama Birjina Nafarroako hegoaldeko zaindaritzat daukaten gisa berean, Nafarroako Pirinioetako erregina dugu Orreagako Santa Maria, ezbairik gabe. Haren kofradia, 1985ean berriz fundatua, kide gehien dituena da Foru Erkidegoan: hiru mila kidetik gora, hain zuzen ere. Kofradiaren erromerien eragin zabala horren lekuko da.

Aezkoako erromeria.

Orreagako Ama Birjinaren eguna irailaren 8a da, Mariaren jaiotza ospatzen den eguna. Hala ere, inguruetako herri eta haran gehienak udaberrian egiten dute Pirinioetako Ama Birjinarengana doan erromeria.

Maiatzean eta ekainean, Aezkoa, Artzibar eta Erroibar haranetako bizilagunak, Luzaide, Aurizperri eta Auritz herrietakoekin, Aizko parrokiakoekin eta Iruñeko Txantreako San Jose parrokiakoekin batera, Orreagako Ama Birjinari omen egitera joaten dira. Zikloa irailean ixten da, Nafarroa Beherekoen bisitaldiarekin. Hala, bada, hau da erromerien egutegia:

Maiatzaren 1a	Aezkoa (goizean) Iruñeko Txantreako San Jose parrokia (arratsaldean)
Maiatzeko lehenengo igandea	Luzaide-Valcarlos
Maiatzeko bigarren igandea	Artzibar eta Oroz-Betelu (biak batera)
Maiatzeko hirugarren igandea	Erroibar
Maiatzeko laugarren igandea	Aurizberri-Espinal
Maiatzeko bosgarren igandea, edo ekaineko lehenenegoa	Auritz-Burguete
Ekaina (aldatuz doazen igandeak)	Agoizko parrokia
Irailaren 8aren aurretiko asteazkena	Nafarroa Beherea

Horietan guztietan, markatuta gelditu da ospitaleak eskualde horiekin duen harreman sakonaren oroitzapena. Eskualde horiek, izan ere, Pirinioetako goialde hartatik zuzendu zituzten, zazpi mendez, hala espirituaren arloan nola ekonomiarenean.

Aezkoako erromeria

Aezkoako emakume penitentziagileak, kolejiatara iristean.

Orreagara joaten diren erromeria guztietatik, ikusgarriena eta koloretsuena, dudarik gabe, Aezkoakoa da. Parrokia gurutzeak buru dituztela, prozesioan joaten dira haraneko alkateak, gazteak eta haurrak, eskualdeko jantzi askotarikoez apaindurik.

Tunikadunak, debozio eta sakrifizio espiritualaren ordezkari gorenak, bi ilaretan doaz oinez, burua estalita eta nork bere gurutzea bizkarrean (gurutzea buruaren gainetik altxatuta). Haien atzetik, emakume penitentziagile oinutsak, beloaz estalita, gurutzefika eta arrosarioa daramatela.

Debozioaz gainera, Ama Birjinari egindako bisitaldiok herri jai handia dira. Kolejiataren inguruko zelai eta zuhaiztietan egiten da jaia.

Artzibarreko eta Orotz?Beteluko erromeria

Artzibarreko eta Orotz-Beteluko erromeria, 1987ko maiatzean.

Artzibarreko erromeria, Orotz-Betelurekin batera egiten dena, konstanteena izan da historian. Badakigu XVI. mendetik egin dela, baina lehenago ere egin bide zen.

Erromesak bi tokitatik abiatzen dira: Orotz-Betelutik goizeko seietan, eta Arrietatik zazpietan. Lehenengoan Azparrengo, Olaldeko, Gorraitz Artzibarko eta Artozkiko erromesak doaz; bestean Lusarretakoak, Saraguetakoak, Urdirotzekoak, Uritzekoak, Muniain Artzibarkoak, Arrietakoak, Hiriberrikoak, Imizkotzekoak, Espotzekoak eta Lakabekoak.

Biak iristen dira errepideen bidegurutzera eta herri bakoitza bere tradiziozko kantuak eta bere arrosarioa egiten ditu. Parrokietako gurutzeak daude martxaren bukaeran, dagokion alkatearen aurretik, eskuan aginte makila duena. Erromesak bi ilaratan doaz, gurutzea bizkarrean bermatuta, enbor laburretik eutsita, eta besoak altxatuta.

Kolejiata ikusten denean eta arrosarioa bukatzen denean, parrokia bakoitzak bere letaniak kantatzen ditu. Ora pro nobis garrasia leku berean errepikatu izan da mendeetan zehar, eta barkamen, poztasun eta laudorio aldarrikapenak eta Ama Birjinaren omenezko hitz ederrak irudikatzen ditu. Kolejiatako Kabildoak harrera egiten die erromesei, priorea izaten da burua, eta denak sartzen dira elizan meza jendetsua egiteko, aitortzeko eta opariak emateko Ama Birjinari.

Orreagako prioreak alkateen makilak jasotzen ditu Ama Birjinari emateko.

Mezaren ostean bazkaria dator eta salda tradizionala hartzen dute erromesen aterpetxean. Herrikoek taldeka jaten dituzte perretxikoak, amuarrainak, axuria eta mamia. Pozez eta ondo pasatzeko gogoz betetako otorduak dira, eta inguruko bizilagunek elkartasuna eta kohesioa agertzen dute.

Bazkal ostean, arratsaldean, Artzibarko eta Orotz?Beteluko salbeak kantatzen dira, eta amaiera bikaina ematen diete eguneko ospakizunei. Jaiaren ostean, erromesak etxera itzultzen dira Andre Mariaganako ilusioak indarberrituta.